Motyw podstrony

Odszkodowanie od małoletniego/nieletniego, który ukończył lat 13

Zdolność deliktowa małoletnich i ich rodziców

W stosunku do małoletnich w wieku pomiędzy 13 a 18 rokiem życia wchodzi już w grę ich własna odpowiedzialność odszkodowawcza z art. 415 k.c. w zw. z art. 426 k.c. Zasadniczo zatem to małoletni ma ponosić odpowiedzialność finansową za skutki swoich zachowań prowadzących do powstania szkody lub krzywdy, co powoduje wyłączenie odpowiedzialności rodziców z art. 427 k.c. przewidującego odpowiedzialność za winę w nadzorze (culpa in custodiendo).

Odszkodowanie od małoletniego/nieletniego, który ukończył lat 13

Jeśli małoletni powyżej 13 lat wyrządza szkodę działając z rozeznaniem, to osoby, pod których nadzorem się znajduje, nie mogą – obok małoletniego odpowiadać na podstawie art. 427 k.c.  i domniemanie winy w nadzorze nie ma do nich zastosowania. W doktrynie wskazuje się, że po ukończeniu 13 lat zdolność deliktowa małoletniego podlega ogólnym regułom i sąd może uznać niedopuszczalność przypisania winy małoletniemu tylko, jeżeli stan jego sprawności fizycznej i intelektualnej uniemożliwił mu ocenę znaczenia jego czynu (Adam Olejniczak, Komentarz do art. 426 Kodeksu cywilnego, LEX 2014). W sytuacji zaś gdy, stwierdzi się, że małoletni wiedział co robi, jest sprawny fizycznie, intelektualnie i miał możliwość oceny swojego zachowania, będzie on odpowiedzialny do zapłaty odszkodowania.

Niestety, kiedy to małoletni ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą, sądy znacznie zaniżają wysokość świadczeń należnych Poszkodowanym. Ponadto, uzyskanie odszkodowania od małoletniego, który zazwyczaj ma nic lub niewiele, może prowadzić do sytuacji absurdalnych, w których pomimo istnienia wyroku zasądzającego na rzecz Poszkodowanego określoną kwotę pieniężną nie będzie ona do wyegzekwowania.

Należy zatem pamiętać, że art. 427 k.c. dalej może znaleźć zastosowanie i zamiast dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia od małoletniego, który ukończył lat 13, możemy rozważać dochodzenie odszkodowania od jego rodziców, co zasadniczo daje większe szanse na faktyczne otrzymanie świadczeń pieniężnych.

Odpowiedzialność odszkodowawcza rodziców

Zgodnie z art.427 k.c.: „Kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Przepis ten stosuje się również do osób wykonywających bez obowiązku ustawowego ani umownego stałą pieczę nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można”.

Przesłankami odpowiedzialności rodziców za szkodę wyrządzoną przez dziecko, które ukończyło lat 13 są:

  • wyrządzenie szkody przez zachowanie pozostającego pod nadzorem, który ukończył 13 lat,
  • niemożność przypisania winy dziecku, które ukończyło 13 lat z powodu jego stanu psychicznego lub cielesnego,
  • związek przyczynowy pomiędzy tym zachowaniem a szkodą,
  • istnienie po stronie zobowiązanego powinności nadzoru,
  • wina w nadzorze,
  • związek przyczynowy pomiędzy nienależytym wykonywaniem nadzoru a szkodą.

W przepisie nie ma wprost mowy o winie w nadzorze, w orzecznictwie jednakże nie budzi wątpliwości, że wina należy do przesłanek odpowiedzialności osoby zobowiązanej do nadzoru, a do uwolnienia się od niej jest konieczne przeprowadzenie skutecznej ekskulpacji, wymagające wykazania przez tę osobę, że "zadośćuczyniła obowiązkowi nadzoru" (równoznacznego z wykazaniem zachowania należytej staranności).

Pamiętać przy tym należy, że rodzice odpowiadają z tytułu nadzoru za szkodę wyrządzoną przez małoletniego powyżej 13 lat, wtedy, gdy zostanie im udowodniona konkretna wina, pozostająca w związku przyczynowym ze szkodą (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1971 r. III CRN 448/70, publ. w LEX nr 6863). Przykładowo, będzie można uzyskać odszkodowanie i zadośćuczynienie od rodziców małoletniego powyżej lat 13 jeżeli w procesie zostanie ustalone, że:

  • nie poświęcali mu wystarczająco dużo czasu, biorąc pod uwagę jego wiek, rozwój,
  • zaniedbywali dziecko,
  • wykazywali brak zainteresowania dzieckiem,
  • zabrakło nadzoru nad nim, w szczególności w zakresie korzystania z Internetu,
  • byli nadmiernie tolerancyjni, prezentowali nazbyt liberalną postawę.

W stanie rzeczy, w którym małoletniemu winy przypisać nie można, Poszkodowany korzysta z dobrodziejstwa domniemania winy w nadzorze, które to musi zostać obalone przez pozwanych rodziców. Jeżeli domniemanie to zostanie obalone i nie nastąpi ustalenie winy w nadzorze rodzicielskim to wówczas prowadzić to będzie do niemożności otrzymania odszkodowania od rodziców sprawcy szkody. Jak wskazał Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV CSK 146/14: „Nawet ciężko pokrzywdzony przez małoletniego nie otrzyma odszkodowania od jego rodziców, jeśli uda im się wykazać, że nadzór nad sprawiającym problemy dzieckiem był prawidłowy”.

Jednoczesna odpowiedzialność odszkodowawcza dziecka i rodziców

Wskazać należy, że także możliwa jest jednoczesna odpowiedzialność małoletniego, któremu można przypisać winę oraz rodziców za takiego małoletniego na zasadach ogólnych na podstawie art. 415 k.c. czy art. 422 k.c., jeżeli wadliwe wykonywanie nadzoru stało się współprzyczyną szkody. W tym wypadku ciężar wykazania winy, pozostającej w związku przyczynowym ze szkodą, spoczywa na poszkodowanym, a odpowiedzialność osoby sprawującej nadzór i poddanej pieczy będzie solidarna. 

Przyjmuje się, że w takiej sytuacji osoby, pod których nadzorem małoletni się znajduje mogą również odpowiadać za naruszenie ciążących na nich obowiązków nadzoru, bowiem okoliczność, że nie zachodzą przesłanki wyłączenia winy małoletniego nie czyni zbędnym wykonywania nad nim nadzoru. Ponieważ jednak do takiej odpowiedzialności za uchybienia obowiązkom nadzoru nie ma zastosowania domniemanie winy z art. 427 k.c., lecz odpowiedzialność ta opiera się na ogólnej podstawie z art. 415 k.c.– do jej powstania konieczne jest udowodnienie konkretnego naruszenia obowiązków nadzoru oraz istnienia pomiędzy tym uchybieniem, a powstaniem szkody normalnego związku przyczynowego.

Zważyć należy, że z uwagi na złożoną problematykę tego zagadnienia, w każdym indywidualnym stanie faktycznym winno się rozważać od kogo i w jaki sposób dochodzić odszkodowania.

Bezpłatne porady prawne:

  • 22 627 33 46
  • 531 200 351

 

 

 

 

Duże Odszkodowania Sp. z o.o.
Ul.Opaczewska 44 lok. 9
02-372 Warszawa

NIP: 525 24 24 512
KRS: 0000304688

Sekretariat:
22 627 46 33
info@duzeodszkodowania.com

Odszkodowania powypadkowe:
531 200 351

Odszkodowania medyczne:
531 200 352

Inne odszkodowania i służebności:
22 627 46 33

Kontakt
Korzystając z naszej przeglądarki wyrażają Państwo zgodę na wykorzystywanie przez nas plików cookies. Używamy ich do celów statystycznych. W programie służącym do obsługi stron internetowych można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Rozumiem